Xóm tôi được ngưỡng mộ vì nhà nào cũng có mặt tiền sông. Chiều chiều, các cô chú lớn tuổi thường tụm năm tụm ba, vác cái ghế đẩu ra sau vườn nhâm nhi cốc trà, nhìn về những hòn đá Hàn nhấp nhô, lòng khoan khoái.
Con sông chảy qua xóm nhỏ hiền hòa quanh năm. Nối giữa đôi bờ để trai gái hò hẹn vào những đêm trăng sáng.
Thuở thiếu thời, những đứa trẻ chăn bò hầu như ngày nào cũng ra sông tắm. Vui đùa cùng đàn bò sau một ngày no cỏ.
Trên những tấm đá phẳng phiu, các bà các mẹ các chị tụ tập giặt áo. Mùi bùn từ ruộng lúa thơm nức lòng sông.
Dạo ấy, tôi hay ra sông cùng nhỏ Sen để tưới rau, bắt cá.
Nhà nó nghèo. Chỉ có thửa rau muống cắm dùi. Chị em nó lớn lên từ cơm rau. Cá sông bắt được ưu tiên đem ra chợ bán kiếm tiền mua gạo, mắm. Cá sông ngọt nước, bán có giá. Mẹ tôi thường mua cá ủng hộ nhà nó. Thi thoảng, mẹ dúi vào tay nó ít tiền để đóng học phí.
Nhỏ Sen có gen của cha nó, bơi rất giỏi. Như cá gặp nước. Nó có khả năng bơi ếch, sải, bướm, ngửa. Ngón nào cũng điêu luyện. Chẳng bù cho tôi, mang tiếng nhà gần sông mà sợ nước.
Nhớ lần đó, hai đứa rủ nhau đi tắm. Nghe lời mấy anh lớn, bắt con chuồn chuồn cắn rốn. Tưởng đau quằn quại rồi biết bơi như sấm truyền. Vừa thả lỏng thân thể gầy gò đen nhẻm xuống mé nước, tôi liều mạng bơi theo nhỏ Sen. Gặp trúng lòng chảo sâu hụt cẳng, tôi uống no nước. Bọn trẻ con trong xóm cười thỏa sức, nhe hàm răng súng khiến tôi nhớ mãi.
Cũng may lần đó, nhỏ Sen kịp dìu tôi vào bờ an toàn.
Về nhà, chúng tôi giấu nhẹm chuyện uống nước, để không bị cha mẹ mắng.
Lần khác, đang giữa trưa hè, cái nắng gió Lào rát buốt. Cả xóm bỗng giật thót tim khi nghe tiếng nổ vang trời từ mé sông. Người bị thương, máu me đầy mặt. Người bị biến dạng, thân thể chẳng còn nguyên vẹn. Họ mạo hiểm cưa bom, để bán ve chai đổi lấy tiền trang trải cuộc sống. Đó là lần duy nhất sông Đá Hàn chứng kiến cái chết oan nghiệt của chàng trai trẻ. Sự ra đi đột ngột của anh để lại vết thương khó lành nơi người vợ sắp cưới. Nước mắt góa phụ chưa kịp mặc áo cô dâu rơi lã chã, khiến ai cũng đau xót.
Trong xóm, cũng có một vài đứa bị đuối nước do vộp bẻ dù bơi rất khá. Từ dạo đó, phụ huynh trong xóm hạn chế cho con cái ra sông tắm. Dòng sông cũng trở nên im ắng, vắng vẻ tiếng nghịch đùa của trẻ thơ.
Tôi cũng không còn được tự do chạm lòng bàn chân xuống bờ nước mát lạnh, trong trẻo ấy. Cha mẹ chỉ cho phép tôi tắm sông khi có người lớn bên cạnh.
Lên đại học, hai đứa rẽ hai hướng. Nhỏ Sen ở lại xứ Nẫu nung nấu giấc mơ làm cô giáo. Tôi theo tiếng gọi của đất Sài thành vào Nam tìm kiếm cơ hội lập nghiệp nơi xứ người.
Nhiều năm xa cách, đôi bạn tắm mưa chưa có ngày gặp lại.
Mẹ tôi kể khi ra trường, nhỏ Sen được điều chuyển về dạy ở miền núi, lấy chồng sinh con rồi gắn bó với ruộng đồng. Cuộc sống không có nhiều thay đổi.
Còn tôi, sau 4 năm đèn sách, hơn 10 năm theo đuổi nghiệp bút nghiên, cũng đã tạm xây dựng nên túp lều văn chương cho mình.
Ở Sài thành, mỗi lần ra Bến Bạch Đằng ngồi hóng gió là thêm một lần gợi nhớ sông Đá Hàn nơi quê nhà. Những kỷ niệm ấu thơ chưa bao giờ nguội lạnh trong ký ức. Chỉ cần có đóm lửa nhỏ khêu lại ngọn đèn là cảm xúc chực trào tuôn.
Những năm gần đây, tôi thường về thăm quê vào dịp hè. Sông Đá Hàn đã đổi thay nhiều. Dòng nước không còn xoáy ốc. Tiếng róc rách cũng nhỏ lại. Bờ đá trồi lên những dấu chân chim. Mùa khô hạn kéo dài nhiều tháng. Chọn một bờ đá có ít độ dốc, không nhiều góc cạnh, tôi ngồi lên đó. Những cánh diều lên xuống lượn quanh. Những giọng cười khanh khách như đưa tôi về với mảnh tình riêng năm nào.
Cái nắng, cái gió mát lành giữa dòng nước trong trẻo, là nguồn năng lượng tự nhiên. Tâm hồn tôi như được tưới tắm. Ngồi trên đá, tôi trở về với tuổi thơ bằng hoài niệm thời còn là học sinh tiểu học.
Ngày đó, trường Tiểu học Tây Phú được xây dựng gần mé sông Đá Hàn. Mỗi mùa mưa lũ tràn về, nước sông dâng cao, tình trạng sạc lở đất trở thành mối đe doạ lớn. Thầy cô thấp thỏm lo âu, còn chúng tôi thì khoái chí đùa giỡn với nước. Có lần, nước tràn vào lớp học, lấm lem hết tập sách. Tôi khóc hu hu. Cái biệt danh “mít ướt” cũng có từ ngày đó. Tiếc nhất là cây bút chì Ba vừa mua cho, mới viết được một trang, đã bị dòng nước cuốn trôi.
Sông Đá Hàn chỉ là một nhánh của sông Côn (huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định) thôi, không đặc biệt lắm với bao người. Nhưng mãi là con sông quê gắn liền với tôi mỗi khi nhớ về quê mẹ.